Hãy tìm tôi giữa cánh đồng

Cùng với Phan Việt, Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Ngọc Thuần thì Phạm Lữ Ân là cái tên tôi nghĩ đến mỗi khi muốn đọc những dòng viết của các cây bút Việt Nam đương đại. Nếu như văn Phan Việt mang đến tôi cảm nhận khó tả, ở một lưng chừng lơ lửng, không rõ buồn hay vui, có điều luôn khiến mình muốn đọc, muốn nhớ thì những dòng viết của Phạm Lữ Ân là một sự thoải mái, nhẹ nhõm và yên ả vô cùng, như một tách trà ngon để tự do nhâm nhi từng chút một, vào bất kỳ lúc nào mà chẳng e dè hơi nóng sộc thẳng vào mắt hay sợ nó nguội đi bất chợt.

Một điểm cũng rất thú vị rằng Phạm Lữ Ân là bút danh chung của hai vợ chồng Phạm Công Luận & Đặng Nguyễn Đông Vy, họ có những tác phẩm xuất bản riêng và những tác phẩm đề tên chung của hai người, như một món quà vậy. Điều này khiến tôi nhớ đến sự thích thú của mình xưa kia khi thấy vợ chồng ca sĩ Phương Thảo – Ngọc Lễ sử dụng một chữ ký chung khi giao lưu hay ký tặng khán giả. Như một món quà họ tặng cho nhau vậy.

Trong cuốn “Hãy tìm tôi giữa cánh đồng” của Đặng Nguyễn Đông Vy có một tản văn tôi rất thích. Mà thật ra tôi thích cả cuốn này luôn, giống như lời đề tựa phía sau “Ước gì tập sách này có thể đem đến cho bạn một niềm vui nho nhỏ, tựa như khi bạn bất chợt bắt gặp trong đống đồng nát ven đường một món đồ chơi cũ kỹ, gợi lại bao kỉ niệm êm đềm của tuổi ấu thơ.”

Tản văn tôi muốn chia sẻ có tên là: “Quà sinh nhật” 

QUÀ SINH NHẬT

Lâu lắm rồi tôi không mua tập thơ nào cả, kể từ tập thơ cuối cùng: Rubaiyat ở Omar Khayam.

Nhưng hôm nay là sinh nhật 3 tuổi của con trai. Quà sinh nhật là một tập thơ, mặc dù con trai tôi chưa đọc được chữ nào cả. Con không phải là một thần đồng. Tôi cũng sẽ không đọc cho con nghe vì con chưa thể hiểu. Nhưng một ngày nào đó, tôi sẽ kể con nghe về món quà này.

Đây là tập thơ của một thần đồng thực sự. Tập thơ được trình bày và in tuyệt đẹp với tranh bìa và minh họa của chính tác giả: Khúc hát trái tim của Mattie J.T.Stepanek.

Mattie là một cậu bé người Mỹ, biết làm thơ và viết truyện ngắn từ năm 3 tuổi, tức là cùng tuổi với Thuyên con tôi bây giờ. Trí tuệ và tâm hồn của cậu có thể khiến người ta kinh ngạc.

Hãy thử đọc xem:

Đêm qua

mẹ tôi quên

bật cây đèn ngủ.

Tôi hoảng quá nên la gọi mẹ

Mẹ bật đèn lên hôn tôi,

rồi đặt lại tôi vào giường như cũ

Dưới ánh đèn đầu tôi vàng rực trong đêm

Đó là khi tôi bé tí teo

nửa vời

giữa một Thiên Thần

và một Vật Mông Muội.

                                      (Cây đèn thần)

Hoặc bài thơ rất dễ thương này:

Khi nào lớn lên

Người ta có thể sẽ nhờ tôi

Thơm lũ con thơ của họ

Mà nếu như họ chẳng có lời

Tôi cũng sẽ nói 

Cho tôi thơm chúng được không?

                                      (Chu đáo)

Mattie sinh ra trong một gia đình có nhiều người mắc chứng “rối loạn chức năng dinh dưỡng cơ”. Ba anh chị em của Mattie đã mất vì căn bệnh này. Mattie may mắn hơn, nhưng vẫn phải sống cùng với ống nội khí quản, quạt thông hơi, bình oxy và sự rình rập của cái chết, mỗi ngày.

Đó là lý do khiến Mattie thích đeo thật nhiều đồng hồ, bởi:

Đeo những cái đồng hồ ấy

cứ như là tôi đang có

“tất cả thời gian trên trái đất này”

Và tôi sẽ chẳng bao giờ phải nghĩ về thời

khắc cuối cùng

hoặc cái chết.

                      (Những cái đồng hồ)

Dù không di chuyển được như người bình thường, nhưng Mattie thậm chí đã học võ và đạt đến nhất đẳng huyền đai. Cậu bé có niềm tin, nghị lực và sự lạc quan phi thường. Cậu tự vẽ minh họa cho những bài thơ của mình, và bạn có thể bật khóc nếu nhìn thấy bức tranh với màu sắc rực rỡ.

Nếu người ta tìm ra thuốc chữa bệnh cho tôi khi tôi còn bé...

Thì tôi đã có thể đạp xe và lướt trên ván lăn,

và tham gia chuyến dã ngoại cuối tuần

Nếu như người ta tìm ra thuốc khi tôi tuổi thiếu niên...

Thì tôi đã có thể thi lấy bằng và lái xe rong ruổi,

nhảy tất cả các bài trong lễ tốt nghiệp của tôi.

Nếu như người ta tìm ra thuốc khi tôi trưởng thành...

Tôi sẽ có thể đi vòng quanh trái đất và tuyên truyền cho hòa bình,

lấy vợ và sinh những đứa con của chính mình

Nếu như người ta tìm ra thuốc khi tôi về già...

Tôi sẽ có thể đi thăm những kỳ quan và những nền văn hóa

có thể hãnh diện đem khoe những tấm hình với lũ cháu tôi.

Nếu như người ta tìm ra thuốc khi tôi còn ở trên đời...

Tôi có thể sống những ngày không đớn đau, không cần máy móc

tôi sẽ tổ chức lễ tạ ơn lớn nhất cuộc đời mình

Nếu như người ta tìm ra thuốc khi tôi đã lên tới Thiên Đường

tôi vẫn có thể tạ ơn cùng các anh chị tôi trên ấy,

vẫn có thể sung sướng biết rằng trong đó có phần cố gắng của tôi.

                                                                            (Tôi có thể... nếu người ta...)

Nhưng người ta đã không tìm thấy thuốc chữa bệnh cho Mattie. Cậu bé từ giã cõi đời vào một ngày tháng sáu năm 2004, khi chưa kịp tròn 14 tuổi.

Đọc thơ của Mattie, người ta không thể không xúc động, và không thể không yêu cuộc sống này nhiều hơn, đến từng giây, từng tế bào một. Như thế này:

Bạn có yêu những sớm bình minh

Khi ra khỏi nhà

Thấy trên mặt đất

Một chiếc lá tươi, xanh mướt, tuyệt vời?

......

Bạn có yêu những sớm bình minh

Khi món quà đặc biệt

mà cuộc sống ban cho đang đợi bạn trước thềm?

                                                                                 (Quà bình minh)

Một ngày nào đó, tôi sẽ trao cho con trai món quà sinh nhật này.

Con hãy sống yêu thương, chia sẻ, hãy biết lắng nghe những “khúc hát của trái tim” con, hãy cố gắng thấu hiểu những nỗi đau có thể hiện hữu trong cõi người, và hãy sử dụng hết những khả năng mà Thượng đế có thể ban cho, để sống một cuộc đời hữu ích.

Nhưng hãy nhớ rằng, vào ngày sinh nhật một tuổi của con, mẹ đã không mong con biết đi và biết nói sớm hơn những đứa trẻ khác. Vào ngày sinh nhật ba tuổi của con, mẹ đã không mong con biết đọc chữ và làm thơ như một thần đồng.

Mẹ cầm trên tay cuốn sách tuyệt vời của Mattie, và chỉ ước mong con của mẹ sống khỏe mạnh và hạnh phúc, từng ngày một trong suốt cuộc đời dài.

---------------

Đọc bài thơ “Tôi có thể… nếu người ta…” của Mattie, tôi nhớ đến điều mình đọng lại sau buổi đi xem phim gần đây, bộ phim “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng”. Đó không phải là về sự thể hiện chân thực hay thông điệp nào đó truyền tải qua bộ phim, mà là một câu trong phần giao lưu giữa khán giả và đoàn làm phim. Một khán giả hỏi đạo diễn Nguyễn Thị Thắm rằng sau khi dành 5 năm để làm được bộ phim có thể được đánh giá là thành công và tạo được hiệu ứng, sức ảnh hưởng nhất định trong công chúng về đề tài cuộc sống người chuyển giới, chị dự định có những hoạt động gì tiếp theo để thúc đẩy sự quan tâm và ủng hộ của xã hội với cộng đồng LGBT?

Nguyễn Thị Thắm trả lời: Tôi là một đạo diễn, tôi đã làm vai trò của mình là làm phim và thể hiện quan điểm, cái nhìn của tôi, những việc tiếp theo mà bạn hỏi dành cho những ai quan tâm và muốn thực hiện vai trò của họ: đó là các tổ chức liên quan, là mỗi cá nhân quan tâm, và cộng đồng. Họ sẽ làm tốt vai trò của họ hơn là tôi. Còn tôi sẽ tiếp tục làm phim.

Đúng là tôi muốn đọc tập thơ này ghê gớm. Và mong sẽ có nó trong số ít ỏi tập thơ mà tôi muốn mua./. 

Hà Nội, 06/03/2015

Cầu vồng đêm mưa

*Dành tặng cơn mưa hạ bất ngờ 

Hà Nội đêm nay mưa, không lướt thướt nhưng lâm thâm ướt áo ướt tóc và cũng đủ tạo nên những tí tách trên mái tôn của đêm.

Một cơn mưa mùa đông.

Ly rượu nhỏ không đủ là lý do khiến cuộc trò chuyện nào đó đầy thêm một chút nhưng hình như lại góp một phần khiến tôi tỉnh ngủ trong cái giờ ngang bướng này. Tôi biết đêm nay mình sẽ khó ngủ hơn thường ngày. 

Nghe “Cầu vồng đêm mưa”, muốn giữ nguyên vẹn cái tên này cho một vài dòng nho nhỏ, bởi vì ngoài việc là một trong những bài hát tôi yêu quý nhất, đây còn là một hình ảnh biểu tượng có ý nghĩa quan trọng trong từ điển của tôi. Không thể nhớ tôi đã nghe bài hát này đầu tiên khi nào, cũng không nhớ được mình ấn tượng về nó ra sao, hình như không phải một ấn tượng đột ngột, bất ngờ mà nó rí rách ngấm vào tôi đúng như một đêm mưa vậy, và khiến tôi yêu quý nó từ lúc nào đó.

Là một bài hát đã nghe rất rất nhiều lần trong những năm gần đây, “Cầu vồng đêm mưa” đi vào tai tôi trên nhiều chuyến bay hay ô tô đường dài, những lần yên tĩnh ở đó đây, nhiều cơn mưa các mùa, thường là những cơn mưa đêm,.. và rất hiếm khi tôi nghe bài này một cách vô thức. Đã có những đêm mưa rào mùa hạ, ở nhà một mình, sau khi tắt đèn đi ngủ, tôi ắt hẳn sẽ không đóng chặt cửa sổ, sẽ bật loa chứ không đeo tai nghe, để có thể vừa nghe hát, vừa vẫn thấy tiếng mưa rơi, vừa thiếp ngủ sau những lần cứ để loa bật đi bật lại suốt đêm. Thật vô cùng phù phiếm khi đôi lúc lại có nhiều hơn một cơn mưa như thế!

Với tôi, “Cầu vồng đêm mưa” là một bài hát đẹp đẽ có đời sống riêng của nó, ở đó là một không gian riêng với những thanh âm tôi không biết miêu tả bằng lời, nhưng chính sự kết nối không thể khác đi được giữa từng nốt nhạc, ca từ, nhạc nền, phối khí khiến bài hát tạo ra một không khí của riêng nó. Nhạc sĩ và ca sĩ đã kể cho người nghe là tôi một câu chuyện mà ở đó nội dung và chi tiết không là vấn đề tôi lưu tâm; tôi chỉ cảm nhận được bầu không khí, sợi dây bao quanh bài hát, sự gặp nhau và sự nắm bắt cảm giác, suy nghĩ của nhau giữa những người kể và nghe câu chuyện đó. Mọi thứ thuộc về nó như hiển nhiên là như vậy.

Mặc dù yêu quý bài hát nhiều lắm nhưng tôi không nghĩ đến việc sẽ nghe nó trực tiếp trên sân khấu hơn là bản thu âm được nghe đi nghe lại này. Cảm thấy như cầu vồng của đêm thì khó lòng mang ra trước ánh sáng được vậy, không hiểu mọi không gian và cảm giác sẽ thay đổi như thế nào. Như nó vẫn thế đã là quá đủ đầy rồi.

Tôi muốn kể bạn nghe về nhịp tim đập, cảm giác hồi hộp của tôi (tôi tin là cũng của không ít người nghe ngồi trong hội trường đêm đó) khi những nốt nhạc đầu tiên của “Cầu vồng đêm mưa” bước vào Concert của Đỗ Bảo vào một đêm đông tháng 12 năm 2013. Đây cũng là lần đầu tiên tôi nghe trực tiếp trên sân khấu giọng hát có sức lay động lớn tới mình. Những giây đầu gần như nín thở với phần nhạc dạo đã nằm lòng, rồi tiếng piano dồn lên mở ra nguyên vẹn và tràn đầy không gian mà nó sinh ra và thuộc về. Tôi nhớ cả hội trường đã vỗ tay lúc đó nhiều như thế nào, rồi tiếng vỗ tay không dừng được lại vang lên khi Hà Trần cất câu hát đầu tiên: “Dưới đêm mưa, những ngón tay ngại ngùng, rồi cũng siết lấy nhau, nhìn trong mắt sâu, đêm tương lai mịt mùng, ta trở lại với nhau ư?”.. 

Bầu không khí thuộc về “Cầu vồng đêm mưa” đã xuất hiện nguyên vẹn, ngập tràn và thật thà. Đó là cảm giác một ngày những điều trong tâm trí mà ta đã thêu dệt những tưởng tượng, những ước mơ, những điều ta đã nhiều lần tự chắc chắn về nó, ta chưa gặp mà đã cảm thấy như nhìn thấy rõ ràng – bước đến trước mặt ta, mang đến chính xác những cảm giác như ta từng cảm thấy. Thật là một phép thử mong manh & may rủi, và thật may mắn, điều đó đã hiện ra chính xác là như vậy vào thời điểm đó.

Không cần biết chính xác, tự tôi đã coi rằng đây là lần gặp gỡ đầu tiên giữa tiếng đàn piano của Đỗ Bảo và tiếng mưa của Hà Trần trong ca khúc này sau thời gian gần 10 năm bài hát được ra đời. Thật tuyệt khi tất cả đã gặp nhau trong giờ phút đó. Điều đó tạo nên 8 phút không thể nào quên trên sân khấu Cánh Cung Concert và rất có giá trị trong cuộc đời người nghệ sĩ. Đến giờ đó vẫn là một trong không nhiều bài hát đặc biệt nhất tôi từng được nghe trực tiếp. 

“Sau những ánh lửa, vì mùa mưa ta thấy lạnh lùng, 

 vì đêm che giấu muôn trùng,

hay vì ta nhung nhớ khôn cùng” 

Với “Cầu vồng đêm mưa”, tôi đã thấy rằng hoàn toàn có thể “nâng niu” một bài hát, từ lúc ban đầu biết đến nó, đến khi nó dần dần xuất hiện rõ ràng hơn, rồi trân trọng, gìn giữ nó, như ta “nâng niu” một tình cảm nào đó vậy.

Hơn một năm nay, từ sau đêm Concert đó, tôi không nghe “Cầu vồng đêm mưa” nhiều lần như trước, không phải là do lúc này tôi bớt yêu quý bài hát hơn, mà là đời sống lúc đó nó tạo ra thuộc về những thời điểm khác, không ảnh hưởng đến vị trí tôi dành cho nó. Những lần sau này, mỗi khi muốn nghe lại, tôi đều nghe bản quay từ đêm Concert đó đầu tiên. Chỉ muốn chia sẻ với nhạc sĩ rằng, tôi đã luôn tự đổi lời ca thành: “Anh là như thế, em là như thế, từ những ngày cầu vồng về sau đêm mưa” vì tôi thấy điều đó thật hạnh phúc và đẹp đẽ, dù hiếm hoi xuất hiện cũng vẫn tồn tại, cứ cho là như thế, là một cơ duyên may mắn trong đời. 

Hà Nội, đêm mưa 10/1/2015